Alain de Botton: Религија за атеисти

Тој вели дека, наместо да се ругаат на религијата, агностиците и атеистите треба да ги украдат од релгијата добрите идеи за тоа како да се живее и како да се уредат нашите општества. Истовремено полн со почитување према религиите и целосен безбожник, Алаин де Ботон (и самиот атеист) предлага да ги проучуваме религиите за да научиме како да:
– Изградиме чувство на заедништво
– Ги направиме нашите врски долготрајни
– Надминеме чувството на завист и личен неуспех
– Побегнеме од 24 часовните медиуми
– Патуваме
– Добиеме повеќе од уметноста, архитектурата и музиката
– Покренеме нови работи наменети за задоволување на нашите емоционални потреби


Со отфрлање на религиските доктирни, атеистите си ускратуваат голем број преубави ритуали и идеи. Во Религија за атеисти, Алаин нуди многу интересна и корисна алтернатива.
Еве го неговиот говор на таа тема.


Eден од највообичаените начини на поделба на светот е на верници и неверници – на религиозни и атеисти. Последните десетина години стана прилично јасно што значи да се биде атеист. Некои многу гласни атеисти истакнуваат не само дека религијата е погрешна, туку и дека е смешна. Овие луѓе, од кои голем дел живеат во северен Оксфорд тврдат дека верувањето во бог е слично на верување во бајки, и дека, во суштина, целата работа е една детска игра.


Мислам дека тоа е премногу едноставно. Премногу е едноставно да се отфрли комплетната религија на тој начин. Тоа е едноставно ко грав. Јас денес сакам да го претставам новиот начин да се биде атеист – ако сакате, новиот вид на атеизам кој би можеле да го наречеме Атеизам 2.0. Што е Атеизам 2.0? Почнува од многу едноставната премиса: секако дека не постои бог. Секако дека не постојат божества, натприродни духови, анѓели и така натаму. Но одиме понатаму; тоа не е крај на приказната, тоа е само почеток.


Мене ме интересираат оние следбеници кои размислуваат отприлика вака: “Не можам да верувам во сето тоа. Не можам да верувам во доктрини. Не верувам дека доктрините се точни. Но”, многу важно но, “ги сакам божиќните песни. Ми се допаѓа уметноста на Мантењин. Сакам да гледам стари цркви. Сакам да го читам Стариот Зравет.” За што и да се работи, знаете за какви работи зборувам – луѓето кои ги привлекуваат ритуалите, моралносѕа, заедништвото, кои религијата ги нуди, но кои не ја поднесуваат доктрината. До сега овие луѓе биле соочени со непријатен избор, или да ја прифатат доктрината и тогаш може да ги имаат сите добри работи или да ја отфрлат и да живеат во некаков духовен пустош каде владее телевизијата и шопинг центрите.


Тоа е тежок избор. Мислам дека не мораме да бираме. Мислам дека постои алтернатива. Мислам дека постои начин – истовремено имам многу и ниту малку почитување – да крадеме од религијата. Ако не верувате во некоја религија, нема ништо лошо во избор и мешање, земање на она најдоброто од религијата. За мене Атеизам 2.0 ги опфаќа, како што реков, двата начина, истовремено со и без почитување, за пребирање по религијата и прашање “Што може овде да искористиме?” Секуларниот свет е полн со празнини. Тврдам дека премногу се секуларизиравме. Внимателното проучување на религијата може да ни даде нови увиди во сегментите на животот кои не се добри. Денес сакам да поминам низ некои од нив.


Би започнал со осврт кон образованието. Образованието е поле во кое секуларниот свет длабоко верува. Кога размислуваме како ќе го направиме светот подобар, помислуваме на образованието; во тоа вложуваме многу пари. Образованието нема да ни даде само комерцијални и производни вештини, тоа ќе не направи подобри. Знаете како на матурските прослави и церемонии го кажуваат оној поетски говор дека процесот на образование, посебно високото, ќе не направи поблагородни и подобри човечки битија. Тоа е прекрасна идеа. Интересно е од каде тоа доаѓа.


На почетокот на деветнаесетиот век, одењето во црква во западнаЕвропа нагло опаднало и луѓето се испаничиле. Се запрашале следното: каде луеѓто ќе пронајдат морал, каде ќе пронајдат насочување, и извор на утеха? Влијателните гласови дале едноставен одговор. Рекле: во културата. Во културата би требало да бараме насочување, утеха, моралност. Да ги погледнеме Шекспировите дела, Платоновите дијалози, романите на Џејн Остин. Во нив ќе најдеме многу вистини кои порано можеби сме ги наоѓале во Откровението според Јован, Мислам дека тоа е мнуги убава и точна идеа. Сакале да го заменат Светото писмо со култура. Тоа е сосема прифатлива идеа. Тоа е исто така идеа која ја заборавивме.

 

Да бидете на врвен факултет – да речеме Хардвард, Оксфорд или Кембриџ – и да речете “Дојдов бидејќи сум во потрага по моралност, насочување, утеха; сакам да научам да живеам”, би ви го покажале патот до душевна болница. Едноставно, тоа не е она со што нашите најдобри и најголеми институции за високо образование се занимаваат. Зошто? Мислат дека тоа не ни е потребно. Не мислат дека итно ни треба помош. Не гледаат како рационални возрасни суштества. Нам ни е потребна информација. Потребни ни се податоци, а не помош.


Религиите тргнуваат од друго место. Сите големи религии често не нарекуваат деца. И мсилат дека, како и на децата, ни е потребна помош. Едвај се снаоѓаме. Можеби само јас, можеби и вие. Главно, едвај се снаоѓаме. И потребна ни е помош. Секако. Потребно ни е усмерување и подучување.


Знаете, во 18-тиот век во Британија најголемиот религиозен проповедник бил Џон Везли кои одел низ земјата и држел проповеди, советувајќи ги луѓето како да живеат. Проповедал за должноста на родителите према децата, како и на децата према родителите, на богатите према сиромашните и обратно. По пат на проповедање пробувал да им зборува на луѓето како да живеат, а проповедањето е класичен медиум на религијата.


Ние се откажавме од идеата на проповедите. Ако на модерниот, либерален поединец би сте му рекле “Еј, ајде да одиме на проповед?” би ви рекол “Не не. Не ми треба тоа. Јас сум независна личност.” Каква е разликата меѓу проповед и нашиот модерен, секуларен медиум – предавања? Па, проповедањето сака да ви го промени животот, а предавањето да ви даде информации. Мислам дека би требало да се вратиме на традиционалните проповеди. Традицијата на проповедање е многу повредна, бидејќи ни е потребно усмерување, моралност и утеха – а религиите тоа го знаат.


Уште нешто во врска со образованието: во модерниот, секуларен свет веруваме дека ако на некој му кажеме нешто еднаш, тој ќе запомни. Ставете во училница на 20 години, зборувајте им за Платон, испратете ги да работат како менаџмент консултанти 40 години, и очекувајте да ја запомнат таа лекција. Религиите велат: “Глупост. Лекцијата морате да ја повторувате 10 пати дневно. Клекнете и повторувајте.” Тоа сите религии ни го велат: “Клекнете и повторувајте 10, 20 или 15 пати дневно.” Во спротивно, нашите умови се како сито.


Значи, религиите се култура на повторувањето. Тие одново и одново подвлекуваат големи вистини. А ние повторувањето го поврзуваме со досада. Секогаш зборуваме: “Дајте ни ништо ново. Новото е подобро од старото.” Кога би ви рекол: “Нема да имаме нов говор. Ќе ги гледаме старите пет пати бидејќи се навистина вистинити. Пет пати ќе ја гледаме Елизабет Гилберт бидејќи таа зборува паметни работи”, би се чувствувале излажани. Но не и ако ги усвојувате религиозните начини на размислување.


Друго со што религиите се занимаваат е планирањето на времето. Сите големи религии имаат календар. Што е календар? Начин да бидеме сигурни дека во текот на годината ќе се сретнете со некои многу битни идеи. Во католичиката хронологија и календарот, кон крајот на март ќе помислите на Св. Џеронимо и неговата добрина и понизност и великодушност према сиромашните. И тоа не е случајно; ќе се сетите бидејќи сте упатени на тоа да се сетите. Ние не размислуваме на отј начин. Во секуларниот свет мислиме дека ќе налетаме на важна идеа, само ќе наидеме на неа. Глупости, вели религиозниот поглед на светот. Тој вели дека ни се потребни календари и планирање на времето, мораме да ги синхронизираме средбите. Ова исто така се гледа и во начинот на кој религиите прават ритуали во врска со важните чувства.


На пример, Месечината. Многу е битно да гледате во Месечината. Кога гледате во неа, мислите: “навистина сме мали. Кои се моите проблеми?” Тој ги поставува работите на свое место, итн. Би требало почесто да ја гледаме Месечината, а тоа не го правиме. Зошто? Па, ништо не ни вели: “Гледај во Месечината.” Но ако сте зен будист, сред септември, ќе морате да излезете надвор, да застанете на платформа и да го славите фестивалот Цукими, каде ќе читате песни во чест на Месечината и минувањето на времето и кревкоста на животот на кое таа не потсетува. Ќе добиете колач од ориз. И Месечината и сликата на Месечината ќе има сигурно место во вашето срце. Тоа е многу добро.


Друга работа за која религиите се многу свесни е: зборувај убедливо – мене тоа баш не ми оди – но реториката е клучна за религиите. Во секуларниот свет може да поминете низ факултатот и како лош говорник и да имате одлична кариера. Но религиозниот свет не мисли така. Тоа што го зборувате мора да го кажете на многу убедлив начин.


Ако одете во афричко – американската Пентекостална црква на југот на Америка и слушпнете како зборуваат, ќе слушнете дека се одлични говорници. После секоја убедлива реченица велат: “Амин, амин, амин.” На крајот од секој просветлувачки пасос, стануваат и велат: “Ти благодариме Исус, ти благодариме господе, ти благодариме спасителу.” Ако ние така правиме – не го правиме тоа, но ако го правиме – би ви рекол: “Културата треба да го замни Светото писми”, вие би рекле “Амин, амин, амин”. На крајот на мојот говор сите би станале и би рекле: “Ти благодариме Платоне, Шекспире и Џејн Остин”, И би знаеле да постигнеме ритам. Во ред, во ред, на добар пат сме.


Религиите знаат и дека немаме само мозоци, туку и тела. Кога не учат на нешто, го прават тоа преку телото. На пример, земете ја еврејската идеа за простувањето. Тие многу го ценат простувањето и новиот, свеж почеток. За тоа немаат само проповеди. Не ни даваат само книги или зборови. Ни велат да се избањаме. Во традиционалните еврејски заедници, секој петок се оди на Миква. Влегувате во вода и физичкиот чин ја осликува физиолошката идеа. Ние тоа не го правиме. Нашите идеи се во една сфера, а однесувањето и телото во друга. Религиите на фантастичен начин ги комбинираат тие две.


Да ја погледнеме само уметноста. Во секуларниот свет имаме високо мислење за уметноста. Мислиме дека е многу важна. Голем дел од вишокот на наши пари заминува во музеи и слично. Понекогаш слушаме изјави дека музеите се нашите нови катедрали и цркви. Сте ја слушнале таа изрека. Мислам дека постои потенцијал, но дека целосно сме се изневериле себе си. А причина за тоа е што не проучуваме на прав начин како религиите се однесуваат према уметноста.


Низ светот кружат две навистина лоши идеи кои не ни дозволуваат да црпиме сила од уметноста: првата е дека уметноста постои поради уметноста – бесмислена идеа – се смета дека уметноста треба да живее во херметички балон и да не прави ништо за да му помогне на светот кој е полн со проблеми. Не се сложувам со ова. Второ, веруваме дека уметноста не треба да се толкува, дека уметниците не треба да ја објаснуваат својата работа, бидејќи ако го направат тоа, волшебноста ќе исчезне и ќе ни биде премногу просто. Затоа е многу вообичаено чувството во музејот на современа уметност – ајде да признаеме – “Не разбирам за што се работи овде”. Но ние тоа не го признаваме. Тоа чувство на збунетост е во основата на модерната уметност.


Религиите имаат многу поразумен став према уметноста. Немаат проблем да ни кажат за што се работи. Во сите големи вери, уметноста ива двојна функција. Прво, да ве потсети што треба да сакате, и второ, да потсети од што треба да се плашиме и што треба да мразиме. Тоа е уметност. Уметноста е интуитивна средба со идеите на вашата вера. Значи, додека одите низ црква или џамија или катедрала, она што со свои очи и сетила пробувате да впиете е вистината која инаку ја осознавате со умот.


Во основа тоа е пропаганда. Рембрант е пропагатор на христијанскиот поглед на светот. Зборот “пропаганда” активира аларми. Помислуваме на Хитлер, Сталин. Но не секогаш. Пропагандата е начин да подучуваме за нешто во што веруваме. Ако тоа нешто е добро, тогаш нема никакви проблеми.


Мислам дека музеите на уметност можат доста да научат од религијата. Треба да се погрижат да кога ќе влезете … да сум јас кустос, би направил простор за љубов, за великодушност. Сите уметнички дела нешто ни зборуваат. Да можеме да ги преуредиме просторите така што да налетаме на дела кои нешто би ни кажале, да ја користиме уметноста да ги зацентрираме тие идеи во нас, би добиле многу повеќе од уметноста. Уметноста би ја превземала должноста која ја имала, а која ние сме ја запоставиле поради некои погрешни идеи. Уметноста би требало да биде еден од алатите за подобрување на општеството. Уметноста треба да подучува.


Да помислиме на нешто друго. Луѓето во модерниот, секуларен свет, коис е заинтересирани за духовност, за умствени работи, за духовни работи, обично се изолирани поединци. Тоа се поетите, филозофите, фотографите, создавачите на филм. Тие се главно индивидуалци. Тоа се самостојни претприемачи. Ранливи, осамени луѓе. Сами тагуваат и паѓаат во депресија. И не се менуваат многу.


Помислете сега на организираните религии. Што тие прават? Се групираат, формираат институции. Тоа има голема предност. Прво, големината, силата. “Wall Street Journal” наведува дека Католичката црква минатата година заработила 97 милиони долари. Тоа се огромни машини. Тие соработуваат, брендирани се, мултинационални и дисциплинирани.


Тоа се многу добри особини. Ги препознаваме кај корпорациите. Корпорациите на многу начини се слични на религиите, само што се на самото дно на пирамидата на потребите. Ни продаваат обувки и автомобили. Додека луѓето кои ни продаваат возвишени работи – терапевтите, поетите – сами и немаат моќ, немаат сила. Религиите се, значи. Првенствено пример за институции кои се борат за умствени работи. Можеби не се сложуваме со она што не учат, но можеме да се восхитуваме на институионалниот начин на кој тоа го работат.


Само книгите кои ги напишале осамените лица нема да променат ништо. Мораме да се групираме. Ако сакате да го промените светот, мора да се групирате и да соработувате. Тоа го прават религиите. Како што реков, тие се мултинационални, брендирани, имаат јасен идентитет, за да не се изгубат во брзиот свет. Од тоа можеме нешто да научиме.


Сакам да заврпам. Сакам на сите вам, кои работите во различни области, да ви кажам дека има што да се научи од примерот на религиите – дури и ако не верувате во нив. Ако сте вклучени во некоја заедница, нешто што ги собира луѓето, тогаш можете да изнајдете нешто за себе во религијата. Ако сте на пример било како вклучени во туризмот, погледајте го аџијата. Внимателно погледајте го. Не ја ни спомнавме можноста од патување бидејќи не гледавме како религијата го прави тоа. Ако сте во уметноста, погледајте што религиите прават со уметноста. И ако на било кој начин сте едукатор, пак, погледјате како религијата ги шири идеите. Можеби не се сложувате со идеите, но по ѓаволите, тоа се особено ефективни механизми.


Мојот заклучок е, можеби не се сложувате со религијата, но на крајот, религиите се така суптилни и сложени и на многу начини интелегентни, за да ги оставите само на религиозните; тие за нас се се.
Ви благодарам.

 

 

 

 

Превземно од www.6yka.com

Превод: К. Попова

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published.