Јогството и комесарството

Сабота, ден за културно воздигнување! Претпоставувам, ценета публико, дека многумина од вас го читале познатиот есеј на Кестлер „Јоги и комесарот“, а оние кои не го направиле тоа (а не се осудуваат да го признаат истото) топло им препорачувам да го направат тоа. Значи, за што пишува Кестлер, кога веќе толку топло го препорачувам? Пишува за две крајности карактеристични за модерните интелектуалци и уметниците.

„Јогинот“, согласно Кестлер, е повлечен, скромен, не верува во ангажман, ниту во можноста било што да се промени со делување однадвор, додека „комесарот“ е неговата вистинска спротивност – тој е човек од акција, идеологија и ангажман. Да земеме неколку примери. Да речеме, Борхес е типичен јогин, а Сартр е типичен комесар. Во нашиот двор го имаме јогинот Андриќ и комесарот Крлежа. Помеѓу споменатите писателски господа има многу разлики, но едно нешто им е заедничко и на двајцата – тие се одлични писатели. Во реалноста, чистиот „јогин“ и чистиот „комесар“ се фикции. Има многу меѓутипови и нијанси. Освен тоа – како што своевремено тоа убаво го забележа Твртко Куленовиќ – некои антикомесарски автори (Орвел и Кестлер) повремено звучат токму така, комесарски.

Неволјата е во тоа што во последните децении и јогството и комесарството паднаа на многу ниски гранки. Јогините практично исчезнаа од јавниот и културниот живот, а ако ги има, се држат настрана од Фејсбук и Твитер како ѓавол од крст, па за нив и не се знае. Но, затоа комесарството – и левото и десното – доживеа вистински бум. Главните карактеристики на денешните комесари се слепило за нијанси, ригиден став и праведнички гард. Така нашите комесари ќе се фатат за некоја голема идеја – да речеме, антифашизмот – ја приватизираат хуманоста, ја окупираат вистината и – ете ти морални грамади, кои – приватно – често не се поклопуваат со идеализираната слика за себеси. Ајде, да не речете дека плукам „по сè што е српско“, ќе признаам дека и европските комесари се такви. Да речеме, на една страна Бернар Анри-Лев-Десен (многу пребирлив филозоф) фрла со дрва и камења по Србите, а на другата Петер Хандке (инаку прекрасен писател) ги оковува Србите во баснословни ѕвезди. Србите, повторно, го мразат Леви од длабочината на душата, а Хандке едноставно го обожуваат. Мене и едниот и другиот ми изгледаат исти. Да нема забуна, јас лично припаѓам во комесарскиот тип – ако не беше така, вие немаше да ги читате овие редови – но, повремено ми е мачно од хиперактивните, меѓународни комесари кои работат на големо, со идејни агломерации и цели народи. Некако ми изгледа – не знам што мислите вие – дека во центарот на модерните комесарски вселени нема објекти од врвната комесарска грижа – идеите, „правата“ и народите кои ги застапуваат – туку нивните „јас“ и нивните задници. Притоа, не мислам на материјалната корист. Станува збор за психологија. Имено, сите „јас“ и сите задници тежнеат кон удобност, уважување, достоинство – тука нема исклучок – а најлесен начин за да се стекне удобноста, уважувањето и достоинството е јавно застапување апстракции кои звучат убаво, но во суштина не значат ништо. Ниту се во состојба нешто да променат. Светот би изгледал поинаку доколку комесарите се такви како што се претставуваат.

Оставете коментар